NGUYÊN TẮC SÁNG – TỐI TRONG HỘI HỌA
Và cách áp dụng vào thêu tay
Trong hội họa, màu sắc có thể làm cho một tác phẩm trở nên đẹp mắt, nhưng sáng – tối mới là yếu tố giúp hình khối trở nên có chiều sâu.
Một bông hoa có thể được sử dụng rất nhiều màu khác nhau, nhưng nếu tất cả các vùng đều sáng như nhau, bông hoa sẽ trở nên phẳng.
Ngược lại, chỉ với một màu duy nhất, nếu biết cách tạo vùng sáng, vùng trung gian và vùng tối, chúng ta vẫn có thể khiến hình ảnh trở nên có khối và sống động.
Điều này cũng hoàn toàn đúng với thêu tay.
1. Sáng – tối là gì?
Sáng – tối (Value) là mức độ sáng hoặc tối của một màu, không phụ thuộc hoàn toàn vào việc màu đó là đỏ, vàng, xanh hay tím.
Ví dụ, cùng là màu xanh:
-
Xanh rất nhạt → vùng sáng
-
Xanh trung bình → vùng trung gian
-
Xanh đậm → vùng tối
Nếu bỏ màu sắc ra khỏi một bức tranh và chỉ nhìn bằng hai yếu tố trắng – xám – đen, chúng ta vẫn có thể nhận ra hình khối nhờ sự khác biệt về sáng tối.
Đó chính là giá trị sáng – tối.
2. Ánh sáng quyết định vùng sáng và vùng tối
Để tạo khối, trước tiên chúng ta cần tưởng tượng:
Nguồn sáng đang đến từ đâu?
Ví dụ, ánh sáng chiếu từ phía trên bên trái.
Khi đó:
-
Phần hướng về phía nguồn sáng → sáng hơn
-
Phần nằm nghiêng khỏi nguồn sáng → tối hơn
-
Những vùng chuyển tiếp → có độ sáng trung gian
Điều quan trọng là nguồn sáng nên có tính nhất quán.
Nếu ánh sáng trên một bông hoa đến từ bên trái, chúng ta không nên vô tình làm một cánh hoa sáng mạnh ở bên trái nhưng một cánh khác lại sáng mạnh ở bên phải.
Sự nhất quán của ánh sáng giúp hình khối trở nên thuyết phục.
3. Ba cấp độ sáng – tối cơ bản
Khi mới học, chúng ta có thể đơn giản hóa hình ảnh thành ba mức:
Sáng – Light
Đây là vùng nhận ánh sáng nhiều nhất.
Trong thêu tay, có thể sử dụng:
-
Màu chỉ sáng
-
Mũi thêu thưa hơn
-
Một số khoảng nền vải được giữ lại
Trung gian – Midtone
Là vùng chuyển tiếp giữa sáng và tối.
Đây thường là phần giúp hình khối chuyển đổi mềm mại.
Trong thêu tay, chúng ta có thể tạo vùng trung gian bằng:
-
Màu chỉ trung bình
-
Thay đổi mật độ mũi
-
Chồng lớp các màu gần nhau
Tối – Shadow
Là vùng ít nhận ánh sáng hơn.
Trong thêu, vùng tối có thể được tạo bằng:
-
Màu chỉ đậm hơn
-
Mũi thêu dày hơn
-
Chồng thêm một lớp màu
-
Sử dụng màu có độ tương phản cao hơn
Không phải cứ sử dụng màu đen mới tạo được bóng tối.
Một màu đỏ có thể có vùng đỏ sáng, đỏ trung bình và đỏ rất đậm.
4. Đừng chỉ dùng màu đen để tạo bóng
Đây là một nguyên tắc rất quan trọng khi áp dụng sáng – tối vào thêu tay.
Ví dụ, bạn đang thêu một bông hoa màu đỏ.
Nếu muốn tạo bóng, không nhất thiết phải dùng chỉ đen.
Bạn có thể thử:
Đỏ sáng → đỏ trung bình → đỏ đậm → đỏ tím hoặc đỏ nâu.
Cách này thường tạo ra chiều sâu tự nhiên hơn.
Tương tự với hoa màu vàng:
Vàng nhạt → vàng → vàng cam → cam nâu.
Với hoa màu xanh:
Xanh nhạt → xanh trung bình → xanh đậm → xanh tím.
Màu tối nên có mối quan hệ với màu của vật thể, thay vì luôn được tạo bằng màu đen.
5. Bóng đổ và vùng tối không giống nhau
Trong hội họa, cần phân biệt:
Form Shadow – bóng trên chính vật thể
và
Cast Shadow – bóng của vật thể đổ lên một bề mặt khác.
Ví dụ một bông hoa nằm trên bàn.
Phần cánh hoa quay khỏi nguồn sáng có thể tối hơn. Đây là bóng trên hình khối của hoa.
Nhưng vùng tối nằm dưới bông hoa trên mặt bàn lại là bóng đổ.
Khi thêu một họa tiết trên vải, chúng ta cũng có thể sử dụng nguyên tắc này.
Nếu muốn một bông hoa trông nổi lên khỏi nền vải, một vùng màu tối nhẹ phía dưới hoặc phía sau có thể tạo cảm giác khoảng cách và chiều sâu.
6. Sáng – tối giúp tạo chiều sâu
Hãy tưởng tượng hai bông hoa.
Bông hoa thứ nhất:
Tất cả cánh hoa đều cùng một màu, cùng độ sáng.
→ Hoa có thể đẹp nhưng khá phẳng.
Bông hoa thứ hai:
Cánh gần nguồn sáng sáng hơn.
Cánh nằm phía sau tối hơn.
Phần giao nhau giữa các cánh có vùng tối.
Một vài điểm được nhấn sáng.
→ Người xem sẽ cảm nhận được cánh trước – cánh sau, độ cong và chiều sâu.
Đó chính là sức mạnh của sáng – tối.
7. Áp dụng vào mũi Long and Short Stitch
Long and Short Stitch là một trong những mũi rất phù hợp để thực hành sáng – tối.
Thay vì chuyển màu đột ngột:
màu sáng → màu tối
chúng ta có thể tạo sự chuyển tiếp:
sáng → sáng vừa → trung gian → tối vừa → tối.
Các mũi dài ngắn đan xen giúp các vùng màu hòa vào nhau.
Ví dụ khi thêu một cánh hoa:
Phần đầu cánh gần ánh sáng:
dùng màu sáng.
Phần giữa:
chuyển sang màu trung gian.
Phần chân cánh:
dùng màu đậm hơn.
Sau đó có thể thêm một màu rất đậm ở vùng giao nhau giữa các cánh để tăng chiều sâu.
8. Không phải chỗ nào cũng cần thêu kín
Một điều rất thú vị khi chuyển nguyên tắc hội họa sang thêu tay là:
Khoảng trống cũng có thể trở thành một phần của ánh sáng.
Bạn không nhất thiết phải phủ kín toàn bộ hình.
Ví dụ một cánh hoa màu trắng trên nền vải đỏ.
Thay vì cố tìm một màu chỉ trắng thật sáng để tạo highlight, bạn có thể:
-
Để một phần nền vải không thêu
-
Sử dụng chỉ trắng ở vùng cần nhấn
-
Dùng chỉ kem hoặc trắng ngà ở vùng trung gian
-
Dùng màu đỏ/nâu đỏ hoặc một màu lạnh phù hợp để tạo bóng
Nền vải lúc này trở thành một phần của bảng sáng – tối.
9. Highlight – điểm sáng
Trong hội họa, highlight là vùng sáng nổi bật nhất trên vật thể.
Trong thêu tay, highlight có thể được tạo bằng:
-
Một màu chỉ sáng hơn
-
Một vài mũi thêu nhỏ
-
Một đường chỉ sáng
-
Hoặc đơn giản là để lộ nền vải
Nhưng highlight không nên xuất hiện ở mọi nơi.
Nếu tất cả các vùng đều sáng nhất, thì không còn điểm sáng để mắt người tập trung vào.
Hãy xem highlight như một dấu chấm nhấn.
Ít nhưng có chủ đích.